Vélez de Benaudalla: bezienswaardigheden, ligging en hoe je er komt

Ligging

Het dorp ligt in het Guadalfeo-dal, landinwaarts van Motril, op zo’n 70 meter hoogte. De gemeente beslaat ongeveer 79 km² en omvat ook het gehucht La Gorgoracha, zo’n 5 km zuidelijker aan de weg naar Motril.

Hier eindigt de A-44, de snelweg die vanuit Granada naar beneden komt – waardoor Vélez een natuurlijk kruispunt is tussen de stad, de bergen en de kust.

Hoe kom je er

Met de auto neem je vanuit Granada de A-44 richting kust; Vélez de Benaudalla ligt waar de snelweg ophoudt. De dichtstbijzijnde luchthaven is die van Granada (Federico García Lorca).

Er rijden bussen tussen Granada en de Costa Tropical. Controleer vóór vertrek de actuele dienstregeling bij de busmaatschappij, want lijnen en haltes veranderen.

Geschiedenis van Vélez de Benaudalla

Het grootste deel van het gemeentearchief ging tijdens de Spaanse Burgeroorlog verloren bij een brand, waardoor de vroege geschiedenis van het dorp op onvolledige bronnen berust. Dit is wat de bronnen vaststellen, jaartal voor jaartal.

1. 9e eeuwSommige auteurs situeren hier al een kleine nederzetting, die toen Bâllis heette.
2. 1237–1489Het gebied hoort bij het Nasridische koninkrijk Granada. De oude wijk volgt nog altijd het stratenpatroon uit die tijd.
3. 1489Met de eerste capitulaties komt de kust van Almería tot Almuñécar in handen van Castilië. Sommige plaatsen komen opnieuw in opstand en worden pas heroverd na de overgave van Granada in 1492.
4. Februari 1494De Katholieke Koningen schenken de heerlijkheid Vélez de Benaudalla en Los Guájares aan Juan de Ulloa, zoon van Rodrigo Fernández de Ulloa, hoofdrekenmeester van koningin Isabella, met het recht om twee derde van de plaatselijke tienden te innen.
5. 1494–1523Het kasteel wordt zeer waarschijnlijk onder Juan de Ulloa gebouwd, in Castiliaanse stijl, op resten uit de islamitische periode, om er een garnizoen in te huisvesten.
6. 1496La Bernardilla wordt van de heerlijkheid afgescheiden en aan de burgemeester van Salobreña gegeven.
7. Eind 15e eeuwHet dorp telt zo’n 60 huishoudens.
8. 16e eeuwDe tuin van de Casa Jardín Nazarí krijgt zijn huidige vorm: oudere boomgaarden worden aangepast en het Arabische irrigatiekanaal blijft behouden. Het huis en de molen worden in de 19e eeuw verbouwd.
9. 1568–1571Opstand van de morisken in het koninkrijk Granada, gevolgd door de deportatie van de morisken. Lokale bronnen dateren de vrijwel volledige verwoesting van het kasteel in 1570.
10. Begin 17e eeuwVélez de Benaudalla valt bestuurlijk onder de gemeenteraad (Cabildo) van Motril.
11. Begin 19e eeuwTijdens de Franse invasie dient het kasteel als klein fort en blijft het als ruïne achter.
12. 1880De tunnel van La Gorgoracha aan de weg naar Motril, begonnen onder Isabella II, is klaar.
13. 1936–1939Een brand verwoest tijdens de burgeroorlog het grootste deel van het gemeentearchief.
14. 20e eeuwHet dorp verliest bijna een derde van de bevolking die het aan het begin van de eeuw had, getroffen door de landbouw- en mijnbouwcrisis van de jaren 1970 en 1980.
15. 1994Het gemeentewapen wordt vastgesteld: een blauw kasteel en een gouden granaatappel onder de koninklijke kroon (Decreet 124/1994).
16. 1995De Junta de Andalucía start de procedure om de Casa Jardín Nazarí op te nemen in de Algemene Catalogus van het Andalusisch Historisch Erfgoed.
17. 2002–2003De restauratie van het kasteel door een gemeentelijke leerwerkschool wordt afgerond; het gaat open voor publiek als bezoekerscentrum voor het erfgoed.
18. 2003Het stuwmeer van Rules in de Guadalfeo, stroomopwaarts van het dorp, is klaar.

De naam wordt meestal herleid tot het Arabische Guadi Beni Abdallah, “dal van de zoon van de dienaar van God”, een lezing die de negentiende-eeuwse arabist Francisco Javier Simonet voorstelde. Andere auteurs denken aan een Latijnse (vallis, “dal”) of Iberische oorsprong.

Het verleden wordt nog elke juni gevierd: bij de feesten van San Antonio de Padua hoort een veldslag tussen Moren en christenen, opgevoerd rond het kasteel.

De Jardín Nazarí

De Jardín Nazarí gold lang als Spaans-islamitische tuin, maar onderzoek uit 1995 toonde aan dat hij grotendeels uit de 16e eeuw stamt: een bewerking van oudere boomgaarden waarbij het Arabische irrigatiesysteem behouden bleef. Het landgoed is aan alle kanten ommuurd, behalve aan de kant die afloopt naar de natuurlijke kloof.

Het kasteel van de Ulloa’s

In februari 1494 schonken de Katholieke Koningen de heerlijkheid Vélez de Benaudalla aan Juan de Ulloa, zoon van Rodrigo Fernández de Ulloa, hoofdrekenmeester (contador mayor) van koningin Isabella. Het kasteel werd zeer waarschijnlijk onder Juan de Ulloa gebouwd, tussen 1494 en 1523, op oudere resten uit de islamitische periode. Het heeft muren van zo’n twee meter dik, twee verdiepingen en bovenop een gekanteeld dakterras. De gemeente kocht de ruïne in de jaren negentig en liet haar restaureren (werkzaamheden afgerond in 2002); in 2003 ging het kasteel open voor publiek als bezoekerscentrum voor het erfgoed.

Wandelen door het dorp

La Placetilla is een pleintje met aan beide uiteinden een fontein, die allebei uitkomen in een smal stenen bassin. De parochiekerk bewaart een Onbevlekte Ontvangenis die wordt toegeschreven aan Pedro Anastasio Bocanegra, een schilder van de school van Granada.

De naam van het dorp wordt meestal uit het Arabisch verklaard als “dal van de zoon van de dienaar van God”.

Natuur: de Guadalfeo en het stuwmeer van Rules

De bergen rond het dorp reiken tot zo’n 1 500 meter. Stroomopwaarts ligt binnen de gemeentegrenzen het stuwmeer van Rules, in 2003 voltooid in de rivier de Guadalfeo.

• Wandelen in Vélez de Benaudalla: de zes dorpsroutes, de Sierra de Lújar en de kloof Tajo de los Vados

Water in het dorp

Water bepaalt het karakter van Vélez de Benaudalla: beneden de rivier de Guadalfeo, stroomopwaarts het stuwmeer van Rules en in het centrum de Jardín Nazarí, waar een acequia van Arabische oorsprong nog altijd vijvers, fonteinen en kleine watervallen voedt. Volgens de broneninventaris van de Junta de Andalucía komt het water van de tuin vermoedelijk uit de Sierra de Lújar; de watervallen worden gevoed door de plaatselijke “Nacimiento” (bron).

Een dag in Vélez de Benaudalla

Ochtend: de Jardín Nazarí (gesloten op maandag en dinsdag; zondag alleen ’s ochtends). Eind van de ochtend: het kasteel (alleen als het gemeentehuis het opent) en La Placetilla. Lunch in het dorp, met pestiños van de plaatselijke bakker. Middag: het Guadalfeo-dal in, richting het stuwmeer van Rules. Onze culturele routes voegen daar Granada en de kust aan toe, in drie of vijf dagen.

• Traditioneel eten in Vélez de Benaudalla: pestiños, roscos en gerechten uit het binnenland voor de lunch

Is Vélez de Benaudalla een bezoek waard?

Ja – op zichzelf voor een halve dag, of als rustige uitvalsbasis. De tuin en het kasteel zijn bijzonder voor een dorp van deze omvang, en de stranden van de Costa Tropical, de Alpujarra en Granada liggen binnen bereik.

Veelgestelde vragen